Marka Lisans Sözleşmesi: İnhisari ve İnhisari Olmayan Lisans, Kalite Denetimi (SMK 24. Madde)

Marka lisansı nedir?

Kanunun 24. maddesine göre marka hakkı, tescil edildiği mal veya hizmetlerin bir kısmı ya da tamamı için lisans sözleşmesine konu olabilir. Bu, lisansın mutlaka tescildeki bütün mal ve hizmetleri kapsaması gerekmediği anlamına gelir. Marka sahibi izin verirken tescilli kapsamın tamamını seçebileceği gibi bu kapsamın bir bölümüyle de sınırlı kalabilir. Sözleşme hazırlanırken hangi mal veya hizmetler için kullanım izni verildiği açıkça belirlenmelidir. İlk adımınız, vermek istediğiniz izni tescil kapsamıyla karşılaştırmak ve kapsamın tamamı mı yoksa bir kısmı mı için olduğunu netleştirmektir. Lisansı yalnızca markanın adını belirterek tanımlamanın, izin verilen mal ve hizmetleri de belirlediği yanılgısına düşmeyin.

Lisansta marka sahibi değişmez; marka sahibi, markayı kullanma iznini sözleşmeyle başka bir kişiye verir. Bu nedenle lisans sözleşmesi, markanın sahibinin değiştiği bir işlem olarak ele alınmamalıdır. Marka sahibinin değiştiği işlem devirdir ve devir ile lisans aynı şeyi ifade etmez. Sözleşmeyi hazırlarken önce amacınızın kullanım izni vermek mi yoksa marka sahipliğini değiştirmek mi olduğunu ayırt edin. Lisans alan kişinin markayı kullanmaya başlaması, tek başına markanın sahibinin değiştiği anlamına gelmez. Kullanma iznini sahipliğin devriyle karıştırmak, yapılmak istenen işlemin niteliğini yanlış tanımlamanıza yol açar; bu yüzden sözleşmenin hangi işlemi düzenlediğini kontrol edin.

Kanunun 9. maddesine göre markanın, marka sahibinin izni ile kullanılması da marka sahibi tarafından kullanım olarak kabul edilir. Bu nedenle lisans alanın kullanımı, markanın kullanılmama nedeniyle iptal edilmesine karşı önem taşır. Marka sahibi olarak, lisansla verdiğiniz izin ile lisans alanın kullanımını aynı kapsam içinde ele almalısınız. Buradaki önemli nokta, kullanımın marka sahibinin izniyle gerçekleşmesidir; lisans alanın kullanımı marka sahibinden bağımsız bir kullanım olarak açıklanmaz. Sonraki adımınız, sözleşmede verilen izin kapsamını ve lisans alanın kullanımını birlikte değerlendirmektir. Lisansın yalnızca başka bir kişinin markayı kullanmasına izin verdiğini düşünüp, bu kullanımın marka sahibi bakımından kabul edilmesini gözden kaçırmayın.

Lisans, marka hakkının tescil kapsamıyla sınırlıdır. Tescil belgesinde yer almayan bir mal veya hizmet için lisans vermek, olmayan bir hakkı vermek anlamına gelir. Bu nedenle sözleşmede lisansa konu edilen mal ve hizmetleri belirlerken tescil belgesindeki kapsamı esas alın. Sözleşmeye eklemek istediğiniz her mal veya hizmetin bu kapsamda yer alıp almadığını kontrol etmek, izin verilecek alanı tescille sınırlı tutmanıza yardımcı olur. Belgede yer almayan bir mal veya hizmeti sözleşmede anmak, onu tescilli kapsamın parçası hâline getirmez. Tescil belgesinin kapsamını lisans sözleşmesindeki kapsamla aynı şey sanmayın; izin verilecek alanı önce belgeyle karşılaştırın.

Pazaryerinde verilen izin çoğu zaman yetkili satıcı belgesiyle gösterilir. Bu belge, lisans sözleşmesindeki izinden daha geniş bir kapsam göstermemelidir. Belgeyi hazırlarken hangi mal veya hizmetler için izin verildiğini sözleşmeden kontrol edin. Ardından belgedeki kapsamın bu izinle örtüşüp örtüşmediğini karşılaştırın; kapsamlar aynı olmalıdır. Belgedeki mal veya hizmet alanı lisansın kapsamını aşıyorsa, belge verilen izinden daha geniş bir alanı gösterir. Yetkili satıcı belgesinin lisans kapsamını kendiliğinden genişlettiği yanılgısına düşmeyin; belgeyi, sözleşmede verilen izinle sınırlı tutun.

Bu konunun ayrıntısı ayrı bir rehberde: yetkili satıcı belgesi örneği.

İnhisari ve inhisari olmayan lisans

Kanunun 24. maddesine göre lisans, inhisari lisans veya inhisari olmayan lisans şeklinde verilebilir. Bu ayrım, sözleşmede lisansın hangi türde kurulduğunun belirlenmesini gerektirir. İki tür arasındaki fark, lisans verenin markayı kendisinin kullanıp kullanamayacağı ve başkalarına lisans verip veremeyeceğiyle ilgilidir. Bu nedenle sözleşmeyi hazırlarken yalnızca lisans verilmesini değil, lisansın hangi türde verileceğini de ele alın. İki türün aynı sonuçları doğurduğunu varsaymayın; lisans verenin kullanım ve başka lisans verme imkânları bu seçime göre farklılaşır.

Lisans türü	Lisans verenin markayı kullanması	Başka kişilere lisans verilmesi
İnhisari olmayan	Kullanabilir	Verebilir
İnhisari	Hakkını açıkça saklı tutmadıkça kullanamaz	Veremez

	İnhisari olmayan lisans	İnhisari lisans
Sözleşmede hüküm yoksa	Varsayılan tür budur	Açıkça kararlaştırılmalıdır
Lisans veren başkasına lisans verebilir mi?	Evet	Hayır
Lisans veren markayı kendisi kullanabilir mi?	Evet	Yalnız hakkını açıkça saklı tutmuşsa

Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans inhisari değildir. Dolayısıyla münhasırlık istiyorsanız bunun sözleşmede açıkça yazılması gerekir. Lisansın verilmiş olmasını, lisansın kendiliğinden inhisari olduğu şeklinde yorumlamayın; belirtilen varsayılan düzenleme inhisari olmayan lisanstır. Sözleşme üzerinde çalışırken önce münhasırlık isteyip istemediğinizi belirleyin, ardından bu tercihin açıkça sözleşmeye yazılıp yazılmadığını kontrol edin. Münhasırlık talebiniz varsa, yalnızca lisans türünün adından bunu çıkarmak yerine sözleşmedeki açık düzenlemeyi esas alın.

İnhisari olmayan lisans sözleşmesinde lisans veren markayı kendisi kullanabilir ve üçüncü kişilere başka lisanslar verebilir. Bu nedenle bu lisans türü, markanın kullanımının yalnızca bir lisans alanla sınırlı olduğu anlamına gelmez. Lisans alanın markayı kullanabilmesiyle lisans verenin kendi kullanım imkânı birbirinden ayrı konulardır; bu türde lisans verenin kendi kullanım imkânı devam eder. Başka kişilere lisans verilebilmesi de inhisari olmayan lisansın ayırt edici sonucudur. Sözleşme tercihinizi yaparken lisans verenin hem markayı kullanabileceğini hem de üçüncü kişilere lisans verebileceğini birlikte dikkate alın.

İnhisari lisans sözleşmesinde lisans veren başkasına lisans veremez. Lisans veren, hakkını açıkça saklı tutmadıkça markayı kendisi de kullanamaz. Bu nedenle inhisari lisans ile inhisari olmayan lisans arasındaki fark yalnızca adlandırmadan ibaret değildir; lisans verenin başkasına lisans verme imkânı ve markayı kendi kullanma imkânı farklıdır. İnhisari lisans tercih ediyorsanız, lisans verenin markayı kullanma hakkını saklı tutup tutmadığını sözleşmede açıkça kontrol edin. Bu hakkın saklı tutulmadığı durumu, lisans verenin markayı kendisinin kullanabileceği şeklinde yorumlamayın.

Pazaryerinde tek yetkili satıcı modeli kurmak isteyen bir marka için lisansın inhisari mi, inhisari olmayan mı olduğu belirleyicidir. Bu model bakımından seçim yaparken, inhisari olmayan lisansın lisans verene markayı kullanma ve üçüncü kişilere başka lisanslar verme imkânı tanıdığını hesaba katın. İnhisari lisansta ise lisans veren başkasına lisans veremez ve hakkını açıkça saklı tutmadıkça markayı kendisi de kullanamaz. Ancak yalnızca tek yetkili satıcı modeli hedefleniyor olmasından hareketle hangi lisans türünün işinize uygun olduğunu kendiliğinden belirlenmiş saymayın. Hangi türün işinize uyduğunu marka vekili veya avukatla değerlendirin.

Bu konunun ayrıntısı ayrı bir rehberde: yetkili satıcı rozeti ne anlama gelir.

Alt lisans ve devir yasağı

Kanunun 24. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans sahipleri lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devredemez veya alt lisans veremez. Bu nedenle lisansın verilmiş olması, hakların üçüncü kişilere aktarılmasına ya da onların kullanımına izin verilmesine tek başına dayanak olmaz. Sözleşmeyi incelerken, devir veya alt lisans konusunda aksi yönde bir hüküm bulunup bulunmadığını kontrol edin. Tipik yanlış anlama, lisans alanın lisans hakkını kendi kararıyla başkasına aktarabileceğini varsaymaktır. Sözleşmede açıkça izin verilip verilmediğini bu varsayımdan ayrı değerlendirin.

Lisans alan bir distribütör, sözleşmede açık izin yoksa alt bayilere kendi başına kullanım izni veremez. Distribütöre verilmiş lisans, alt bayilere kendiliğinden kullanım hakkı sağlamaz. Bu nedenle distribütörün lisansını incelerken, alt bayilerin kullanımına izin veren bir hüküm olup olmadığını ayrıca kontrol edin. Distribütörün marka sahibiyle kurduğu lisans ilişkisini alt bayilere verilmiş izinle eş tutmayın. Alt bayilere yönelik izin bulunup bulunmadığına karar verirken sözleşmedeki düzenlemeyi esas alın.

Alt bayilerin pazaryerinde satış yapması planlanıyorsa, alt lisans iznini ve bu iznin sınırlarını sözleşmeye yazın. Sözleşmede yalnızca alt lisans verilmesine izin verildiğini belirtmek, iznin sınırlarını da düzenleme gereğini ortadan kaldırmaz. Bu nedenle satış planını sözleşmeye aktarırken hem izin konusunu hem de iznin kapsamını ele alın. Alt bayilerin pazaryerinde satış yapmasının planlandığı bir durumda, bu planla ilgili alt lisans iznini sözleşmede açık bırakmayın. Tipik hata, distribütöre verilen lisansın alt bayilerin pazaryerinde satış yapmasına da izin verdiğini varsaymaktır.

Alt lisans izni verilmemiş bir kişinin sunduğu yetki belgesi, marka sahibinden gelen bir izne dayanmaz. Pazaryerinde sunulan evrakı incelerken, yetki zincirini belgeleyip belgelemediğini kontrol edin. Bu incelemede, belgeyi sunan kişiye alt lisans izni verilip verilmediğini de dikkate alın. Alt lisans izni bulunmayan kişinin belgesini marka sahibinden gelen izinle aynı kabul etmeyin. Tipik hata, bir yetki belgesinin sunulmasını, belgenin dayandığı alt lisans izninin de bulunduğunun göstergesi saymaktır.

Bu konunun ayrıntısı ayrı bir rehberde: bayinin fiyat kırması.

Kalite denetimi yükümlülüğü

Kanunun 24. maddesinin dördüncü fıkrası, lisans verene, lisans alanın üreteceği malın veya sunacağı hizmetlerin kalitesini garanti altına alacak önlemleri alma yükümlülüğü getirir. Bu düzenlemede kaliteyi güvence altına alma sorumluluğu lisans verene aittir; konu yalnızca lisans alanın kendi üretim veya hizmet sunumuna bırakılmış değildir. Marka sahibi olarak sonraki adımınız, lisansın kapsadığı mallar veya hizmetler bakımından hangi kalite önlemlerinin gerektiğini belirlemektir. Fıkradaki ifade, kaliteyi garanti altına alacak önlemlerin alınmasını öngörür; bu nedenle kaliteyi sadece genel bir beklenti olarak düşünmek, yükümlülüğün ne istediğini açıklamaz. Sık yapılan yanlış, kalite sorumluluğunu bütünüyle lisans alanın üzerinde görmek ve lisans verenin önlem alma yükümlülüğünü gözden kaçırmaktır.

Aynı fıkraya göre lisans alan, lisans sözleşmesinde yer alan şartlara uymak zorundadır. Lisans alanın sözleşme şartlarına uymaması hâlinde marka sahibi, tescilli markadan doğan haklarını lisans alana karşı ileri sürebilir. Bu nedenle sonraki adımınız, kaliteyle ilgili koşulları sözleşmede yer alan şartlar olarak açıkça düzenlemek ve lisans alanın hangi koşullara uyması gerektiğini belirginleştirmektir. Böylece sözleşme şartlarına uyma yükümlülüğü ile kalite düzenlemeleri aynı sözleşme çerçevesinde ele alınır. Sık yapılan yanlış, lisans sözleşmesinin kurulmuş olmasını, lisans alanın şartlara uyma yükümlülüğünden ayrı düşünmektir; oysa fıkra, şartlara uyma zorunluluğunu ve uyulmaması hâlinde marka sahibinin haklarını ileri sürebilmesini birlikte düzenler.

Taraf (SMK m.24/4)	Yükümlülük	Sonuç
Lisans veren	Lisans alanın üreteceği malın veya sunacağı hizmetin kalitesini garanti altına alacak önlemleri alır	—
Lisans alan	Lisans sözleşmesindeki şartlara uyar	Uymazsa marka sahibi tescilli markadan doğan haklarını lisans alana karşı ileri sürebilir

Kalite önlemleri sözleşmede somut biçimde yazılmalıdır; ürün özellikleri, ambalaj, görsel kullanım kuralları ve denetim hakkı bu düzenlemede yer alabilecek konulardır. Sonraki adımınız, bu başlıkları sözleşmede açıkça ele almak ve kaliteyle ilgili hükümlerin hangi konuları kapsadığını görünür kılmaktır. Ürün özellikleri, malın kendisine ilişkin kalite ölçütlerini düzenler; ambalaj ve görsel kullanım kuralları da kalite önlemlerinin somutlaştırılabileceği ayrı başlıklardır. Denetim hakkını sözleşmede ele almak, kalite önlemlerine ilişkin düzenlemede bu hakkın da yer almasını sağlar. Sık yapılan yanlış, kalite koşullarını yalnızca genel ifadelerle yazmanın veya kaliteyi sadece ürün özellikleriyle sınırlı tutmanın yeterli olduğunu düşünmektir; verilen başlıklar, ambalajı, görsel kuralları ve denetim hakkını da kapsar.

Pazaryerindeki ilan görselleri ve ürün açıklamaları, markanın algılanan kalitesinin de parçasıdır. Bu bilgi, kalite düzenlemesinin yalnızca malın veya hizmetin kendisiyle ilgili olmadığını, ilanlarda kullanılan görsel ve içerik kurallarının da sözleşmede ele alınabileceğini gösterir. Sonraki adımınız, pazaryerindeki ilan görselleri ve ürün açıklamaları için görsel ve içerik kurallarını sözleşmeye eklemeyi değerlendirmektir. Böyle bir değerlendirme yaparken, ilan içeriğinin algılanan kaliteyle bağlantısını kalite önlemleriyle birlikte düşünün. Sık yapılan yanlış, ilan görsellerini ve ürün açıklamalarını kalite konusu dışında görmek veya sözleşmede yalnızca ürünün kendisine ilişkin kurallara yer vermektir; verilen olgular, ilan görselleri ve açıklamalarının da markanın algılanan kalitesiyle ilgili olduğunu belirtir.

Kanunun 26. maddesine göre, marka sahibinin izniyle gerçekleştirilen kullanım sonucunda markanın mal veya hizmetin niteliği, kalitesi ya da coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltması, markanın iptal hâllerinden biridir. Bu hüküm, izinle yapılan kullanımın halkı yanıltması hâlini, niteliğe, kaliteye veya coğrafi kaynağa ilişkin unsurlarla birlikte ele alır. Sonraki adımınız, kalite önlemlerini belirlerken lisans kapsamında izin verilen kullanımın bu unsurlarla ilişkisini de dikkate almaktır. Bu nedenle kalite denetimi yalnızca lisans veren ile lisans alan arasındaki sözleşme konusu olarak görülemez; verilen hüküm, markanın iptal hâllerinden biriyle bağlantı kurar. Sık yapılan yanlış, lisans verenin izin verdiği kullanımın sözleşmeyle düzenlenmesinin kalite bakımından ele alınacak tek konu olduğunu varsaymaktır; oysa 26. madde, halkın yanıltılması hâlini ayrıca belirtir.

Sözleşmede düzenlenecek konu	Kalite denetimiyle bağlantısı
Ürün özellikleri ve ambalaj	Lisans kapsamında üretilecek malın kalitesine ilişkin önlemler
Görsel kullanım kuralları ve ilan içerikleri	Markanın algılanan kalitesiyle ilgili kurallar
Denetim hakkı	Kalite önlemlerinin sözleşmede somutlaştırılması

Bu konunun ayrıntısı ayrı bir rehberde: izinli ürünün yeniden satışı ve hakkın tükenmesi.

Yazılı şekil ve sicil kaydı

Kanunun 148. maddesi, sınai mülkiyet hakkının lisans konusu olabileceğini ve hukuki işlemlerin yazılı şekle tabi olduğunu belirtir. Marka sahibi açısından bu iki unsur, lisansın mümkün olması ile lisans işleminin hangi şekilde kurulması gerektiğini ayrı ayrı ele almayı gerektirir. Lisans ilişkisini kurma aşamasında işlemi yazılı hâle getirin; sözlü görüşme veya mutabakatın yazılı şekil yerine geçtiğini varsaymayın. Buradaki temel ayrım, hakkın lisans konusu yapılabilmesi ile bu hukuki işlemin yazılı olması gereğidir. Dolayısıyla sonraki adımınız, lisans işlemini yazılı şekilde düzenlemek olmalıdır; bu adım, kanunda belirtilen şekil şartını karşılamaya yöneliktir.

Noter onayı şartı kanunda devir sözleşmeleri için yazılmıştır; lisans sözleşmesi için kanunun aradığı şekil yazılılıktır. Bu nedenle lisans sözleşmesi hazırlarken devir sözleşmesine ilişkin noter şartını lisans işleminin zorunlu şekli olarak kabul etmeyin. Kanunun lisans için belirttiği şekil yazılılık olduğundan, ilk olarak işlemin yazılı olmasına odaklanın. Devir sözleşmesi ve lisans sözleşmesi için belirtilen şekil şartlarını birbirine karıştırmak, lisans yönünden kanunda aranan şeklin yanlış anlaşılmasına yol açar. Sonraki adımınızı belirlerken lisans işlemi yaptığınızı esas alın ve yazılı şekil şartını uygulayın; devir sözleşmelerine ilişkin noter onayını lisans için kanuni zorunluluk gibi değerlendirmeyin.

Hukuki işlemler, taraflardan birinin talebi üzerine, ücretin ödenmesi ve yönetmelikteki diğer şartların yerine getirilmesiyle sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır. Bu nedenle sicil kaydı planlanırken başvuruyu işlemin taraflarından biri talep edebilir; iki tarafın birlikte talepte bulunmasının zorunlu olduğu sonucunu çıkarmayın. Talep tek başına belirtilen koşulların tamamı değildir: ücretin ödenmesi ve yönetmelikteki diğer şartların yerine getirilmesi de kayıt sürecinde yer alır. Marka sahibi olarak sonraki adımınız, sicil kaydı talebinin yapılmasını ve belirtilen diğer koşulların yerine getirilmesini takip etmektir. Bu koşullar sağlandığında hukuki işlem sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır; kaydın ardından yayım da işlemin belirtilen sürecinin bir parçasıdır.

Sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Bu nedenle yazılı lisans işlemi ile sicil kaydını aynı işlem gibi görmeyin; yazılılık, hukuki işlemin şekline, kayıt ise hakkın iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesine ilişkin konuma işaret eder. Lisans alanın konumunu üçüncü kişilere karşı korumak için sicil kaydı önem taşır. Bu yüzden lisans işlemi yazılı olarak düzenlendikten sonra, kaydın yapılıp yapılmadığını ayrıca takip edin. Yazılı sözleşmenin tek başına sicile kayıtla sağlanan konumu oluşturduğunu varsaymayın; somut takip noktanız, hukuki işlemin sicile kaydedilmiş olmasıdır.

Ortak marka için lisans verilmesi ancak sicile kayıt hâlinde geçerlidir. Bu özel durumda kayıt, yalnızca lisans alanın konumunu iyiniyetli üçüncü kişilere karşı korumak bakımından önem taşıyan bir adım değildir; ortak marka lisansının geçerliliği sicil kaydına bağlıdır. Ortak marka için lisans hazırlarken işlemi yazılı şekilde düzenleyin ve sicil kaydı gereğini de işlem planınıza alın. Genel lisans işlemlerinde yazılı şekil ile sicil kaydının farklı işlevleri bulunduğunu, ortak marka lisansında ise kaydın geçerlilik koşulu olduğunu birbirinden ayırın. Sicile kayıt olmadan ortak marka lisansının geçerli olduğunu varsaymayın; sonraki adımınızı, ortak marka lisansı için kaydın yapılmasını sağlayacak şekilde belirleyin.

Bu sayımı elle yapmak istemiyorsanız beş pazaryerini biz tarayıp raporu ücretsiz gönderiyoruz: ücretsiz ön tarama.

Adım adım kontrol listesi

1. Tescil kapsamını çıkarın. Tescil belgesindeki mal ve hizmetleri inceleyin, lisans vermek istediğiniz kapsamı bu listeyle karşılaştırın. Kanunun 24. maddesine göre lisans, tescil edilmiş mal veya hizmetlerin bir kısmı ya da tamamı için verilebilir; belgedeki kapsamın dışına çıkamaz. Sözleşme taslağında hangi mal veya hizmetlerin lisansa dâhil olduğunu açıkça ayırın. Tescil belgesinde bulunmayan bir mal veya hizmeti eklemek, mevcut olmayan bir hakkı lisans kapsamına almaya çalışmak anlamına gelir.

2. İzin ile devri birbirinden ayırın. İşleminizde marka sahibinin değişip değişmeyeceğini netleştirin. Lisans sözleşmesinde marka sahibi aynı kalır ve markayı kullanma izni başka bir kişiye verilir; sahibin değişmesi isteniyorsa söz konusu işlem lisans değil, devirdir. Bu ayrımı sözleşmenin amacıyla ve tarafların üstleneceği rolle birlikte kontrol edin. İşlemi yanlış adlandırmak, markanın mülkiyetinin değiştiği veya değişmediği konusunda tarafların beklentilerini karıştırabilir.

3. Lisansın inhisari olup olmayacağını kararlaştırın. Kanunun 24. maddesi iki lisans türüne izin verir: inhisari ve inhisari olmayan lisans. Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça lisans inhisari değildir; tek yetkili satıcı modeli kurmak istiyorsanız münhasırlık isteğini sözleşmede açıkça yazın. İnhisari olmayan düzende lisans veren markayı kendisi kullanabilir ve üçüncü kişilere de başka lisanslar verebilir. İnhisari düzende ise lisans veren başkasına lisans veremez ve hakkını açıkça saklı tutmadıkça markayı kendisi de kullanamaz; hangi türün işinize uyduğunu marka vekili veya avukatla değerlendirin.

4. Alt lisans yetkisini ayrıca düzenleyin. Lisans alanın lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devretmesi veya alt lisans vermesi için sözleşmede açık izin bulunup bulunmadığını kontrol edin. Kanunun 24. maddesinin üçüncü fıkrasına göre sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça lisans alan bu hakları devredemez ve alt lisans veremez. Bu nedenle, lisans alan bir distribütörün alt bayilere kendiliğinden kullanım izni verebileceğini varsaymayın. Alt bayilerin de pazaryerinde satış yapması planlanıyorsa, alt lisans iznini ve bu iznin sınırlarını sözleşmede belirtin; sınırlar yazılmadığında yetki zinciri belirsiz kalabilir.

5. Kalite önlemlerini sözleşmeye yazın. Üretilecek malın veya sunulacak hizmetin kalitesini güvence altına almak için kullanılacak önlemleri somutlaştırın. Kanunun 24. maddesinin dördüncü fıkrası, lisans verene kaliteyi garanti altına alacak önlemleri alma yükümlülüğü getirir ve lisans alanın sözleşme şartlarına uymasını gerektirir. Ürün özellikleri, ambalaj, görsel kullanım kuralları ve denetim hakkı gibi konuları sözleşmede düzenleyin. Şartlar belirsiz bırakılırsa uyulması beklenen kalite standardını değerlendirmek ve uygunsuzluğu sözleşme şartlarıyla ilişkilendirmek güçleşebilir.

6. Pazaryerinde sunulacak belgeyi lisansla eşleştirin. Pazaryerinde kullanım izni çoğu zaman yetkili satıcı belgesiyle gösterilir; belgedeki izin kapsamının lisansı aşmadığını kontrol edin. Belgeyi, lisansın kapsadığı mal veya hizmetler ve yetki verilen kişi bakımından karşılaştırın. Alt bayiler satış yapacaksa, sundukları yetki belgelerinin marka sahibinden gelen bir izne dayanıp dayanmadığını yetki zinciri üzerinden inceleyin. Alt lisans izni yoksa lisans alanın verdiği belge tek başına marka sahibinden gelen kullanım iznini göstermez; yetki zincirindeki bu kopukluk pazaryerine sunulan belgelerin dayanağını belirsizleştirir.

7. Sözleşmenin yazılı şeklini ve kullanım kurallarını tamamlayın. Kanunun 148. maddesine göre sınai mülkiyet hakkı lisans konusu olabilir ve hukuki işlemler yazılı şekle tabidir. Lisans sözleşmesini yazılı hazırlayın; noter onayı şartının kanunda devir sözleşmeleri için yazıldığını, lisans için aranan şeklin yazılılık olduğunu ayırt edin. Sözleşmede kapsam, inhisari olup olmadığı, alt lisans izni ve kalite önlemlerini birbiriyle tutarlı biçimde düzenleyin. Pazaryerindeki ilan görselleri ve ürün açıklamaları algılanan kalitenin parçası olduğundan, görsel ve içerik kurallarını da sözleşmeye ekleyin; bu konular boşta kalırsa uygulamada hangi kurala uyulacağı açık olmayabilir.

8. Sicil kaydını ve üçüncü kişilere etkisini kontrol edin. Hukuki işlemler, taraflardan birinin talebi, ücretin ödenmesi ve yönetmelikteki diğer şartların yerine getirilmesiyle sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır. Lisans alanın konumunu iyiniyetli üçüncü kişilere karşı korumak için kaydı gündeme alın; sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar bu kişilere karşı ileri sürülemez. Kayıt ve yayımlanma sürecini sözleşme hazırlığıyla birlikte takip edin, çünkü yalnızca yazılı sözleşmenin bulunması üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilme sonucunu sağlamaz. Lisans ortak marka için veriliyorsa ayrıca kontrol edin: sicile kayıt, bu lisansın geçerliliği için gereklidir.

Sık sorulan sorular

Marka lisans sözleşmesi noter onayı gerektirir mi?

Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 148. maddesi, hukuki işlemlerde yazılı şekil şartı arar. Noter onayı ise devir sözleşmelerinin geçerlilik şartı olarak belirtilir. Lisans sözleşmesinde noter onayının geçerlilik şartı olduğu belirtilmemiştir. Lisans sözleşmesini yazılı yapmalısınız. Sözleşmenin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için sicile kaydettirilmesi gerekir. Yazılı şekil ile sicil kaydı farklı gerekliliklerdir.

İnhisari lisans nedir?

İnhisari lisans verildiğinde lisans veren, aynı marka için başkasına lisans veremez. Ayrıca lisans veren, hakkını açıkça saklı tutmadıkça markayı kendisi de kullanamaz. Bu lisans türünde hem başkasına lisans verme hem de lisans verenin markayı kullanması bakımından sınırlar vardır. Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça lisans inhisari sayılmaz.

Lisans alan alt lisans verebilir mi?

Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça lisans alan, lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devredemez ve alt lisans veremez. Kanunun 24. maddesi, lisans sahiplerinin bu iki işlemi yapamayacağını belirtir. Bu nedenle sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans alanın alt lisans verme hakkı yoktur. Yanıt, sözleşmede aksi yönde bir düzenleme bulunup bulunmamasına bağlıdır.

Lisans alan sözleşmeye uymazsa ne olur?

Lisans alan, sözleşmede yer alan şartlara uymak zorundadır. Bu yükümlülüğe uyulmaması hâlinde marka sahibi, tescilli markadan doğan haklarını lisans alana karşı ileri sürebilir. Sonuç olarak sözleşme şartlarına uyma yükümlülüğü lisans alana aittir; marka sahibinin belirtilen hakları bu lisans alana yöneliktir. Bu, sözleşmeye uyulmamasının kanuni sonucudur.

Lisans sadece bazı ürünler için verilebilir mi?

Evet, marka hakkı için lisans sözleşmesi tescilli mal veya hizmetlerin bir kısmıyla sınırlı tutulabilir. Lisans, tescilde yer alan mal veya hizmetlerin tamamını da kapsayabilir. Bu nedenle lisansın kapsamı bakımından seçenek, tescilli mal veya hizmetlerin bir kısmı ya da tamamıdır. Marka hakkı bu kapsamların her biri için lisans sözleşmesine konu olabilir.